در مجموعه مسجد قُوَات‌الاسلام در دهلی نو، یک شگفتی باستانی از هنر فلزکاری وجود دارد: ستونی آهنی به ارتفاع ۷.۲۱ متر که بیش از ۱۶۰۰ سال عمر دارد و به طرز شگفت‌انگیزی در برابر زنگ‌زدگی مقاوم است. این ستون که به نام «ستون قُطب مینار» شناخته می‌شود، دارای قطر ۴۱ سانتیمتر و وزنی حدود ۶ تن است.

این اثر باستانی به دوران سلطنت چاندراگوپتا دوم، یکی از قدرتمندترین امپراتوران امپراتوری گُپتا، نسبت داده می‌شود. با وجود اینکه این ستون مدت طولانی در فضای باز قرار داشته، اما نشانه‌های زنگ‌زدگی در آن تقریباً دیده نمی‌شود. سال‌هاست که دانشمندان و فلزکاران از سراسر جهان درباره خواص این شگفتی غیرمعمول گمانه‌زنی کرده‌اند و در سال ۲۰۰۳، راز آن سرانجام فاش شد.

تصویر خبر

در گذشته، برخی بر این باور بودند که این ستون زنگ‌نزن از فلزی غیرزمینی ساخته شده است و دیگران معتقد بودند که سازنده آن از تکنیک‌های پیشرفته‌ای استفاده کرده که در گذر زمان گم شده است. این نظریه دوم به نوعی درست است، زیرا مهندسان متالورژی در مؤسسه فناوری کانپور در مقاله‌ای منتشر شده در مجله «علم جاری» نشان دادند که این ستون «شاهد زنده‌ای از مهارت متالورژیست‌های باستانی هند» است. آنها توضیح دادند که ساختار آهنی این ستون دارای لایه‌ای محافظ به نام «میساویت» است که یک اکسید هیدروکسی آهن آمورف است و با چسبیدن به سطح بین فلز و زنگ، یک مانع ایجاد می‌کند.

تشکیل میساویت به محتوای بالای فسفر در آهن مربوط می‌شود. در حالی که آهن مدرن دارای محتوای فسفر کمتر از ۰.۰۵٪ است، آهنی که ستون قُطب مینار از آن ساخته شده، تا ۱٪ فسفر دارد. به گفته دکتر بالاسوبارامانیام از مؤسسه فناوری هند، به جای حذف فسفر از آهن، همانطور که امروزه کارگران انجام می‌دهند، آنها آن را حفظ کرده و با چکش به ستون ضربه می‌زدند تا فسفر از هسته به سطح منتقل شود. این کار باعث حفظ استحکام آهن و همچنین تشکیل لایه میساویت می‌شد.

تصویر خبر

با این حال، این شگفتی‌های باستانی به شدت در برابر انسان‌ها آسیب‌پذیر هستند. به دلیل شهرت این ستون در آوردن شانس خوب برای افرادی که می‌توانند دستان خود را دور آن بپیچند و نوک انگشتان خود را به آن برسانند، تعداد زیادی از مردم در سال‌های اخیر به این عمل مشغول شدند که منجر به تغییر رنگ قابل مشاهده‌ای در قسمت پایه ستون شد. مشکل اینجاست که میساویت به خوبی از آهن در برابر زنگ‌زدگی محافظت می‌کند، اما این لایه بسیار نازک است و با مالش مداوم لباس‌ها به آن، مردم به طور ناخواسته همان چیزی را که ستون را به مدت ۱۶۰۰ سال در وضعیت عالی نگه داشته، از بین می‌بردند. خوشبختانه، مقامات خطر را درک کرده و دور ستون یک نرده حفاظتی نصب کردند.

✦
پایان مطلب

اگر این روایت برایتان جالب بود، کشف بعدی را از پیشنهادهای پایین انتخاب کنید.